📢 Czy znacie Elżbietę Zawacką ⁉️ Jej życie to gotowy scenariusz na doskonały film wojenny... 🎬 🎥
🕵 Elżbieta Zawacka, matematyk i profesor nauk humanistycznych, żołnierz AK, powstaniec warszawski, więzień okresu stalinowskiego, społeczniczka oraz inicjatorka powstania Fundacji „Archiwum Pomorskie Armii Krajowej”, a także legendarna kurierka, emisariuszka Komendanta Głównego ZWZ do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie, jedyna kobieta w szeregach cichociemnych oraz druga w historii polskich sił zbrojnych generał brygady WP ‼️🎖🇵🇱
💪 🇵🇱 Cechy jej charakteru: odwaga, determinacja i konsekwencja oraz doskonała pamięć i biegła znajomość języka niemieckiego, a także nordycki typ urody sprawiły, że była doskonałym kurierem. Podczas II wojny światowej, posługując się fałszywymi dokumentami, ponad sto razy przekraczała granicę III Rzeszy, przenosząc nielegalnie na trasie Warszawa-Berlin rozkazy, meldunki, informacje, mikrofilmy oraz pieniądze.
ℹ Urodziła się 19 marca 1909 r. w Toruniu. Tam skończyła niemiecką szkołę podstawową oraz zdała maturę w Żeńskim Gimnazjum Humanistycznym. W 1935 r. ukończyła studia matematyczne na Wydziale Matematycznym Uniwersytetu w Poznaniu, następnie pracowała jako nauczyciel matematyki kolejno w Sompolnie (Łódzkie), Otorowie (Poznańskie), Toruniu i Tarnowskich Górach. Podczas studiów zaangażowała się w działalność Przysposobienia Wojskowego Kobiet (PWK), po studiach łączyła pracę nauczyciela matematyki z funkcją instruktora przysposobienia obronnego dla kobiet oraz prowadziła własny hufiec.
ℹ W 1937 r. zrezygnowała z pracy w szkole, aby oddać się w pełni tworzeniu struktur PWK. Od 1939 r. pełniła funkcję komendantki Rejonu Śląskiego PWK w Katowicach. We wrześniu 1939 r., jako żołnierz Kobiecego Batalionu Pomocniczej Służby Wojskowej, walczyła w obronie Lwowa. Po przyjeździe do Warszawy, w październiku 1939 r., została zaprzysiężona pod pseudonimem „Zelma” w nowo powstałej Służbie Zwycięstwu Polski i oddelegowana do tworzenia lokalnych struktur SZP na – znany jej z pracy instruktorki w PWK – Śląsk. Na Śląsku pełniła funkcję szefowej łączności w Komendzie Podokręgu SZP-Związku Walki Zbrojnej.
ℹ Pod koniec 1940 r., ze względu na biegłą znajomość języka niemieckiego, została przeniesiona do Warszawy. W strukturach Oddziału V Sztabu Komendy Głównej ZWZ-AK (kryptonim „Zagroda”), pod pseudonimem „Zo”, pełniła funkcje szefa Działu Łączności Zagranicznej oraz kuriera.
ℹ W latach 1941-1942, podczas pobytów w Warszawie, uczestniczyła w tajnym nauczaniu oraz studiowała pedagogikę społeczną na tajnych kompletach Wolnej Wszechnicy Polskiej. Od 1942 r., jako „Sulica”, kierowała śląskim referatem Wojskowej Służby Kobiet w AK.
ℹ W grudniu 1942 r. posługując się francuskimi dokumentami na nazwisko Elise Riviere, podjęła pierwszą, niestety nieudaną, próbę dotarcia do Londynu. W lutym 1943 r., jako emisariuszka Komendanta Głównego AK, Stefana Roweckiego, ponownie wyruszyła z Warszawy, by przez Niemcy, Francję, Andorę, Hiszpanię i Gibraltar dotrzeć do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. Jej misją była poprawa łączności między Sztabem Naczelnego Wodza w Londynie a KG AK w Warszawie oraz przedstawienie żądania gen. Stefana Roweckiego „Grota” dotyczącego uregulowania prawnego statusu służby żołnierzy-kobiet AK (w dekrecie Prezydenta Rzeczypospolitej, Władysława Raczkiewicza, z dnia 27 października 1943 r. o przepisach dyscyplinarnych dla kobiet pełniących Pomocniczą Służbę Wojskową zapisano, że żołnierze kobiety mają te same obowiązki i prawa co żołnierze mężczyźni).
🚢 Po trzech miesiącach podróży dotarła statkiem do Londynu, podając się za Elizabeth Watson. Podczas spotkania z prezydentem Władysławem Raczkiewiczem oraz gen. Władysławem Sikorskim zdała relację z sytuacji w okupowanym kraju oraz przekazała informacje i mikrofilmy z Komendy Głównej AK.
🛩 Po wykonaniu zadania podjęła decyzję o powrocie do kraju drogą lotniczą. Zdecydowała się na kurs spadochroniarski. Po ukończeniu kursu została zrzucona ze spadochronem z samolotu Halifax JD-171 „P”, w ramach akcji „Neon 4”, na terytorium okupowanej Polski. Wylądowała w nocy z 9 na 10 września 1943 r. na placówce odbiorczej „Solnica” we wsi Osowiec w powiecie Grodzisk Mazowiecki. Tak wspominała te wydarzenia:
👤 Szybko przeszłam kurs spadochroniarski. Przebywało się kilka dni w odosobnieniu w Wielkiej Brytanii. Stamtąd przywieziono mnie samochodem na lotnisko. Tam o godzinie 7.00 wieczorem razem z innymi cichociemnymi załadowaliśmy się do samolotu.
ℹ Po powrocie do kraju w 1943 r. zorganizowała placówki Wydziału Łączności Zagranicznej „Cyrk” w Katowicach, Sosnowcu i Wiedniu, a także zajmowała się szkoleniem kurierów i wytyczaniem nowych tras. W marcu 1944 r. została zdekonspirowana, groziło jej aresztowanie i musiała uciekać z Warszawy. Znalazła schronienie u sióstr Niepokalanek w Szymanowie k. Sochaczewa. Do Warszawy powróciła tuż przed wybuchem powstania warszawskiego i rozpoczęła pracę w Wojskowej Służbie Kobiet Komendy Głównej Armii Krajowej - Oddział I (Organizacyjny). Walczyła w Śródmieściu Północnym. Po zakończeniu powstania wydostała się z Warszawy wraz z ludnością cywilną i wyjechała do Krakowa. Tu zajęła się odbudowaniem struktur komórki łączności oddziału V Komendy Głównej AK „Zagrody” oraz nawiązywaniem łączności z Londynem, a także nadzorowaniem działalności kurierskiej na trasach do Szwajcarii.
🗓 W grudniu 1944 r. opracowała trasę do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie dla emisariusza Jana Nowaka-Jeziorańskiego i jego żony Jadwigi Wolskiej vel Zaleskiej „Grety”.
ℹ W styczniu 1945 r. powróciła do Krakowa ze swojej ostatniej trasy kurierskiej - przewiozła pocztę Komendanta Głównego AK gen. Leopolda Okulickiego ps. „Niedźwiadek” do bazy w Kappel k. Freiburga. Po rozwiązaniu, w styczniu 1945 r., AK i zdemobilizowaniu zaangażowała się w działalność Delegatury Rządu na Kraj oraz Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”.
ℹ W 1946 r. podjęła pracę jako inspektor w Państwowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego przy Ministerstwie Obrony Narodowej. Zajmowała się m.in. organizowaniem akcji dożywiania najbardziej potrzebujących i opieki medycznej dla dzieci na wsi. W 1948 r., po zwolnieniu z urzędu, ponownie podjęła pracę nauczycielki matematyki, najpierw w Łodzi, a następnie w Toruniu i Olsztynie.
🗓 5 września 1951 r. została aresztowana i oskarżona o działalność w siatce szpiegowskiej cichociemnego, mjr. Andrzeja Czaykowskiego ps. „Garda” oraz o przechowywanie banknotu 10 dolarowego. Po procesie pokazowym, wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie z 28 listopada 1952 r., została skazana za szpiegostwo na rzecz wywiadu brytyjskiego na 10 lat pozbawienia wolności. Wyrok odbywała w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie, a później w Grudziądzu, bydgoskim Fordonie oraz w Bojanowie. Podczas pobytu w więzieniu zaangażowała się nauczanie współwięźniarek. W więzieniu Fordonie uczyła w przywięziennej szkole oraz pomagała więźniarkom w przygotowaniu do matury.
🗓 Po zwolnieniu z więzienia w wyniku amnestii 24 lutego 1955 r., podjęła pracę pedagoga w Sierpcu, a później w Toruniu. Kolejny etap swojego życia poświęciła pracy naukowej. W 1965 r. obroniła na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu doktorat i objęła stanowisko adiunkta andragoga w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku. W 1975 r., już jako doktor habilitowany, rozpoczęła pracę w Instytucie Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W 1976 r. wyjechała w celach badawczych do Londynu. Po powrocie do kraju spotkały ją z tego powodu represje i szykany ze strony władz komunistycznych, co ostatecznie doprowadziło do rezygnacji z pracy naukowej i przejścia na emeryturę w 1978 r.
🗓 W 1996 r., na wniosek Rady Wydziału Nauk Historycznych, została mianowana profesorem nauk humanistycznych. Na emeryturze zajęła się ochroną spuścizny historycznej AK oraz upamiętnianiem roli kobiet w jej strukturach. Założyła koło kombatantów AK przy Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” oraz działała w Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskim. Współtworzyła Światowy Związek Żołnierzy AK, w którym objęła funkcję wiceprezesa Zarządu Głównego. Była inicjatorką powstania fundacji „Archiwum Pomorskie Armii Krajowej” 🗄 🗂(od 2009 r. Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej). Dzięki jej finansowemu zaangażowaniu w Warszawie powstał pomnik Wojskowej Służby Kobiet.
👤 Elżbieta Zawacka została odznaczona dwukrotnie Orderem Wojennym Virtuti Militari V klasy, pięciokrotnie Krzyżem Walecznych, Orderem Orła Białego, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżem Komandorskim tego orderu z gwiazdą.
🗓 W 2002 r. otrzymała tytuł Kustosza Pamięci Narodowej z rąk prezesa IPN prof. Leona Kieresa. W 2006 r. została awansowana, jako druga kobieta w historii polskich sił zbrojnych, do stopnia generała brygady Wojska Polskiego.
✝️ Zmarła 10 stycznia 2009 r. Pochowana została z honorami wojskowymi należnymi generałom Wojska Polskiego na cmentarzu św. Jerzego w rodzinnym Toruniu.
#ArchiwumIPN #AIPN #ElżbietaZawacka #cichociemni #AK #PRL #Toruń #WWII #powstaniewarszawskie